Posted on Để lại phản hồi

Bố mẹ Nhật dạy con kỹ năng sống thế nào?

Kỹ năng sống đầu tiên mà người Nhật giáo dục các bé chính là trải nghiệm cùng thiên nhiên để thích ứng với môi trường và học hỏi từ thế giới tự nhiên.

Kỹ năng sống trong tiếng Nhật vừa nói đến đến phạm trù đạo đức tư cách của một các bé người, vừa là những kỹ năng, năng lực cần thiết mà một các bé người cần được giáo dục ngay từ khi còn bé. Ví dụ đó là thói quen sinh hoạt đúng mực, luôn xây dựng cho mình tinh thần tự giác, tự lập, tự chủ trong suy nghĩ và hành động, vừa có tinh thần cầu thị, vừa có kỹ năng tự giải quyết các vấn đề liên quan đến cá nhân, kỹ năng xây dựng mối quan hệ với người khác trong tập thể.

Ở Nhật không có SGK giáo dục riêng về kỹ năng sống, nhưng học sinh Nhật có một môn học Đạo đức ở trường cũng giáo dục những nội dung gần như bao hàm trong đó. Điều quan trọng hơn cả người Nhật quan niệm giáo dục kỹ năng sống cho bé không phải bắt đầu từ khi bé đi học, mà nó cần được giáo dục ngay từ khi bé mới sinh ra, và cha mẹ chính là những người thầy đầu tiên và quan trọng nhất để giáo dục bé những kỹ năng ấy.

khoảng thời gian từ 0 đến 6 tuổi là khoảng thời gian đặt nền móng, nên người Nhật vô cùng coi trọng khoảng thời gian này. Kỹ năng đầu tiên mà người Nhật giáo dục các bé bé chính là:

1. Trải nghiệm cùng thiên nhiên để thích ứng với môi trường và học hỏi từ thế giới tự nhiên

– Có lẽ nhiều người Việt Nam sẽ thắc mắc khi biết rằng ở Nhật bé mới 2 tháng tuổi đã được bế đi dạo để cảm nhận khí thiên nhiên buổi sớm, hay bé tầm 3-4 tháng trở đi mà cha mẹ cứ để bé đầu trần, được mẹ địu dưới cái nóng bức, dưới cái rét mùa đông, dưới cái mưa nhẹ mà chẳng cần mũ.

Chỉ đơn giản vì làm như thế để cho bé tiếp xúc và làm quen với môi trường thiên nhiên ngay từ nhỏ giống như một cách giúp tăng sức đề kháng. Họ không ngại các bé sẽ bị ốm nếu làm như thế, họ hiểu có trải qua môi trường như thế thì các bé bé mới được tôi luyện dần dần mà thích ứng. Và kết quả là họ nuôi dưỡng được những đứa bé khỏe mạnh, rắn rỏi, rất ít ốm và luôn thích hoạt động ngoài thiên nhiên.

người Nhật, kỹ năng sống, trẻ em

– Khi bé lớn dần lên chút nữa là cho bé có nhiều cơ hội tiếp xúc gần gũi với thiên nhiên, quan sát nhiên nhiên để học hỏi. Để giáo dục bé biết trân trọng sự sống họ cho bé tập trồng hoa, trồng cây, nuôi thú hay hường xuyên dẫn đi các vùng ngoại ô để làm quen với động vật. Những dịp cuối tuần hay kỳ nghỉ họ cho bé đi câu cá, nghịch ở sông, bắt ve bắt bướm.

Rất nhiều nơi trên khắp nước Nhật đã tái sinh lại khu cánh đồng cho đom đóm hồi sinh lại (vì trong suốt thời kỳ kinh tế phát triển quá độ đã khiến môi trường bị hủy hoại dẫn đến loài đom đóm bị tận diệt, và đom đóm hồi sinh như một bằng chứng chứng minh môi trường sinh thái phát triển bền vững). Ngày nay cứ dịp tháng 5 đến tháng 7 bé em Nhật sẽ có dịp được thưởng thức màn đom đóm đầu mùa hạ như một trải nghiệm thật tuyệt vời cho tuổi thơ của các em.

– Cho tập luyện các môn thể thao ngoài thiên nhiên dù nắng hay mưa hay tuyết để tôi rèn nghị lực cho bản thân, yêu thích thể thao và nâng cao sức khỏe.

– Gần đây rất nhiều các nhà giáo dục đã vận động trào lưu cho bé trải nghiệm với nông nghiệp thông qua việc tự trồng trọt và thu hoạch nông sản: trồng lúa – gặt lúa, trồng rau – thu hoạch rau mà không dùng phân hóa học. Đây là trải nhiệm tuyệt vời giúp bé cảm nhận được cảm giác hạnh phúc khi thu hoạch được thành quả do sức lao động mình bỏ ra, hiểu được sự vất vả của những người làm nông nghiệp để biết yêu quý thức ăn, coi trọng sức lao động của người khác. Đồng thời thông qua trải nghiệm ấy bé học hỏi được rất nhiều kỹ năng sống cho mình

2. Để bé tự do thể hiện ý chí của mình thay vì áp đặt

giáo dục bé tự lập theo độ tuổi rất được cha mẹ Nhật chú trọng rèn cho các bé. Đầu tiên là thói quen ngủ sớm dậy sớm, thói quen ăn uống tốt. 1 tuổi rưỡi khi bé bắt đầu muốn tự xúc sẽ để bé tập xúc, khi ăn không xem tivi, không đi rong. Cho đến 3 tuổi sẽ tự biết làm những việc liên quan đến vệ sinh cá nhân, thay đồ, biết dọn dẹp đồ mình bày ra.

Cũng từ tầm 3 tuổi sẽ tích cực giáo dục bé giúp việc nhà thích hợp với khả năng. Bởi vì thông qua từng việc nhỏ ấy sẽ nuôi dưỡng cho bé sự tự tin, tinh thần tự chủ và yêu lao động, suy nghĩ tích cực, đồng thời bé sẽ học hỏi cho mình cách giải quyết vấn đề. Chính việc cho bé tự làm việc nhà, tôn trọng mong muốn của bé chính là cơ hội tuyệt vời giáo dục kỹ năng sống tích cực cho bé.

người Nhật, kỹ năng sống, trẻ em

3. Coi trọng việc giáo dục đạo đức trong gia đình, vun đắp kỹ năng giao tiếp với mọi người

Vì đó là năng lực quan trọng giúp bé hòa đồng trong mối quan hệ với mọi người ở trường cũng như ngoài xã hội. Coi trọng giá trị đạo đức đặc biệt là lòng trung thực, tinh thần chịu trách nhiệm, sự nhẫn nại (gaman). Để xây dựng những kỹ năng mềm ấy thì việc cha mẹ thể hiện nó cho bé học tập theo mỗi ngày mới là quan trọng.

Việc quan sát và không can thiệp vào cuộc cãi nhau của các bé khi chơi với bạn bè, để các bé học hỏi kỹ năng ứng xử, giải quyết mâu thuẫn cũng là một kỹ năng sống mà cha mẹ Nhật rất coi trọng. Cha mẹ sẽ không nhìn vào kết quả hành động của các bé để đánh giá, phán đoán mà sẽ nhìn vào mặt sau để đặt câu hỏi vì lí do gì các bé làm như thế, dù các bé có làm sai cũng tiếp nhận các bé trước cho các bé thấy mình là bờ vai tin cậy của các bé trước khi đưa ra lời khuyên bảo các bé.

Ngoài ra thói quen đọc ehon cho bé ngay từ khi 0 tuổi với những câu chuyện gần gũi, các bài học giàu tính nhân văn được lồng ghép khéo léo giúp bé hình thành nhân cách: đó tình yêu gia đình, trung thực, bao dung, biết quan tâm tới mọi người, lễ phép… Đạo đức của các bé bé chính là từ những việc làm của cha mẹ và mọi người xung quanh mà hình thành. Hoặc nó là những ấn tượng khó phai về một câu chuyện cảm động nào đó mà bé được đọc hay chứng kiến.

người Nhật, kỹ năng sống, trẻ em

4. Kiên nhẫn để lắng nghe và trò chuyện cùng các bé khi các bé phản kháng

Đây là một kỹ năng quan trọng nhất mà người Nhật dùng nó để giao tiếp cùng các bé. Không chặn họng khi các bé đang nói, không gạt phăng đi phản đối hay quát mắng khi các bé vừa mới nói ra ý kiến của mình. Thay vào đó hãy học cách kiềm chế bằng cách im lặng trong 6 giây đầu tiên để kìm nén cơn giận, sau đó mở rộng cách nhìn nhận để thừa nhận mong muốn và chủ kiến của các bé trước khi đưa ra ý kiến phản đối hoặc lời khuyên của mình cho các bé.

Với cách giải quyết như thế đã giúp xua tan đi xung đột không đáng có giữa cha mẹ và các bé cái. Những người Nhật học được từ gia đình mình cách ứng xử như này nên ra ngoài xã hội họ cũng đối xử với nhau nhẹ nhàng như vậy, tạo nên nét ứng xử tinh tế của riêng họ.

người Nhật, kỹ năng sống, trẻ em

5. Chơi cùng các bé

Tiếng Nhật có một cụm từ ikumen (chế từ ikemen nghĩa là handsome) để dành tặng cho những ông chồng đảm đang chia sẻ với vợ việc nhà, và chăm sóc các bé cái. Ngày nay hầu như đàn ông Nhật nào cũng giác ngộ điều cơ bản ấy, nên không hiếm cảnh người bố vừa địu, vừa dắt các bé đi học hay đi chơi. Và họ rất chịu khó chơi cùng các bé cái, nhất là những môn cần đến vận động như leo trèo, đẹp xe, chơi bóng. Chơi cùng các bé chính là một cơ hội tuyệt vời để cha mẹ giáo dục các kỹ năng mềm cho các bé.

Nếu như nhiều cha mẹ Việt Nam coi việc giáo dục kỹ năng sống cho các bé là trách nhiệm của nhà trường, thì người Nhật coi nó là vai trò của cha mẹ rồi mới đến nhà trường.

Posted on Để lại phản hồi

Làm cha mẹ cũng cần phải học

Vợ chồng chị Hoài cưới nhau 5 năm sau mới có con. Cục cưng đầu lòng là cháu đích tôn của ông bà nội, vì vậy, cu cậu được cả gia đình cưng chiều. Bản thân, chị Hoài cũng luôn quan niệm “con cái là trời cho” nên vợ chồng chị dành trọn vẹn tình yêu thương, những điều tốt đẹp nhất cho cậu con trai.

Hai năm đầu trôi qua, mọi việc tưởng chừng không thể mỹ mãn hơn. Nhìn con bụ bẫm, đáng yêu, bi bô gọi mẹ, chị cảm thấy vô cùng hạnh phúc, hãnh diện. Thế nhưng, được 3 tuổi, cu cậu bắt đầu trở nên khó bảo, hiếu động, thường xuyên đòi hỏi. Khi không được đáp ứng, cu cậu có thể lăn ra sàn nhà và khóc đến cả giờ đồng hồ. “Nhìn con mà mình bất lực, vừa thương, vừa tự trách mình phải chăng đã quá nuông chiều con”, chị Hoài chia sẻ.

Được bạn bè giới thiệu, 3 tuần trước, chị Hoài đăng ký tham gia khóa huấn luyện “dạy phụ huynh cách nuôi dạy trẻ” ở TP HCM. Tại đây, chị Hoài phát hiện rất nhiều bậc cha mẹ cũng rơi vào tình cảnh giống chị – mất ăn mất ngủ vì con cái. Cũng từ lớp học, chị nhận ra rằng mấu chốt vấn đề là ở chính bản thân mình chứ không phải xuất phát từ phía con trẻ.

“Muốn dạy, định hướng và phát triển cho con, cha mẹ cũng cần phải có kỹ năng. Đơn cử như muốn phát triển tư duy cho trẻ, thay vì mua sách đọc cho con nghe theo cách một chiều, mình cần tạo ra những câu hỏi, sự so sánh, đối chiếu với cuộc sống hằng ngày giúp bé liên tưởng”, chị Hoài nói.

Điều chị Hoài tâm đắc nhất ở lớp học là việc “nới rộng” khả năng chịu đựng chứ không quá cầu toàn và áp đặt cho con. “Nhiều bà mẹ quan niệm, khi con học dốt, điểm kém là chấm hết, con mình theo đó cũng dễ rơi vào tình trạng chán nản. Nhưng qua khóa học, mình hiểu rằng, điều quan trọng là ở mỗi giai đoạn, cha mẹ đều phải giúp con nhận ra điều bé thực sự thích thú, có năng khiếu để phát triển”, chị nói.

Theo chị, muốn dạy con tốt thì trước hết, cha mẹ cần thay đổi chính mình cả về cách tư duy và cư xử. “Đôi khi hành động tiêu cực của trẻ là kết quả phản ứng lại cách xử sự của cha mẹ chứ không phải con mình bản chất không ngoan”, chị Hoài nói thêm.

Trên thực tế, không ít bậc phụ huynh có tâm lý ỷ lại nhà trường, thầy cô giáo. Trong khi giới chuyên gia lại chỉ ra rằng, bên cạnh sự gửi gắm đó, cha mẹ mới là “người thầy” đầu tiên của các em.

Nhà sinh học người Nga Petrovich Pavlov từng nói: “Trẻ sơ sinh đến ngày thứ 3 mới bắt đầu dạy dỗ là đã chậm mất 2 ngày”. Hầu hết các chuyên gia tâm lý cũng cho rằng, dạy trẻ là quá trình không đơn giản, cha mẹ cần bắt đầu ngay khi bé lọt lòng theo kiểu “mưa dầm thấm lâu” mới mong đạt được hiệu quả.

Phó giáo sư, Tiến sĩ tâm lý học Trần Thị Bích Trà, Nguyên giám đốc Trung tâm đào tạo và bồi dưỡng, Viện khoa học giáo dục Việt Nam, người có hơn 20 năm nghiên cứu về tâm lý lứa tuổi trẻ mầm non, ví quá trình dạy con như việc chuẩn bị cho một chuyến hành trình xa. Trong đó, cha mẹ cũng cần nắm rõ lịch trình đi đâu, đi để làm gì (mục đích), đi bằng phương tiện gì (phương pháp) và những kế hoạch dự phòng trên các ngã rẽ…
lam cha me cung can phai hoc

Để dạy con tốt, cha mẹ cũng cần được hệ thống hóa, nâng cao kiến thức về khoa học giáo dục một cách bài bản cũng như cách áp dụng những kiến thức đó vào xử lý tình huống cụ thể hằng ngày. Ảnh minh họa.
Theo bà, dạy con là chuyện không đơn giản, nhất là như người ta thường nói “cha mẹ sinh con, trời sinh tính”. Nguyên tắc đầu tiên cần áp dụng phải là yêu thương vô hạn bởi trẻ nhỏ chỉ biết đến cái tình chứ chưa hiểu cái lý. Nhưng nếu chỉ dừng ở đó, việc dạy con của cha mẹ xem như chưa hẳn đã thành công.

“Thực tế đã có không ít trường hợp thương con quá hóa hại con. Bên cạnh quan niệm ‘nước mắt chảy xuôi’, từ việc yêu thương con, cha mẹ cần giúp trẻ cảm nhận được điều đó và trẻ cũng phải có nhu cầu đáp lại tình cảm cha mẹ đã dành cho. Tình cảm nâng niu một chiều dễ tạo tính ích kỷ ở các bé sau này”, Phó giáo sư nói.

Bà Trần Thị Bích Trà cho biết thêm, một trong những cách giáo dục hiệu quả là cha mẹ làm gương cho con cái trong cuộc sống thường nhật, chơi cùng các con để giúp trẻ dần hình thành và phát triển nhân cách. Xét theo phương diện lịch sử hình thành và phát triển, tư duy của trẻ cũng trải qua từ trực quan – hành động, trực quan – hình tượng rồi mới đến tư duy trừu tượng (tư duy ngôn ngữ lôgic).

Theo đó, ở độ tuổi còn nhỏ, trẻ khó có thể hiểu được thế nào là thành công, hiếu thảo, trí tiến thủ, khả năng tự quyết – những kỳ vọng thường thấy của cha mẹ. Thay vào đó, trẻ chỉ cảm nhận được yêu, ghét, thích, đam mê…, vì vậy, muốn dạy con tốt, cha mẹ cần đặt bé vào môi trường hứng thú với những hoạt động nhỏ nhưng thật cụ thể.

Quan trọng hơn, chính trong quá trình chơi và học cùng con, phụ huynh cần nắm bắt và hiểu tâm – sinh lý của trẻ để có hướng đi phù hợp nhất bởi mỗi bé có một tính cách, nhu cầu tâm lý và ngưỡng cảm giác khác nhau. Đơn cử như cùng một hành động quát mắng của cha mẹ, có đứa trẻ sẽ thấy bình thường nhưng có trẻ lại trở nên sợ sệt, thậm chí giật mình khi đi ngủ đêm hoặc thổn thức, tủi thân… Đó cũng là lý do vì sao nhiều kinh nghiệm được các mẹ “rỉ tai” nhau đôi khi lại không phát huy hiệu quả.

Phó giáo sư, Tiến sĩ Trần Thị Bích Trà cho rằng, để dạy con tốt, cha mẹ cũng cần được hệ thống hóa, nâng cao kiến thức về khoa học giáo dục một cách bài bản cũng như những kỹ năng tâm lý vào thực tiễn để giải quyết tự tin, hiệu quả hơn những tình huống xảy ra hằng ngày.

Theo công trình “Nghiên cứu đề xuất các biện pháp nâng cao chất lượng chăm sóc, giáo dục trẻ 0-6 tuổi ở gia đình” được bà và các cộng sự thực hiện năm 2011, trong 821 phụ huynh được hỏi tại 4 tỉnh, thành phố là Hà Nội, TP HCM, Long An, Bắc Giang có đến 84,63% phụ huynh đánh giá mức độ ảnh hưởng của gia đình đối với sự phát triển của trẻ là rất quan trọng. Trong khi đó, 30,29% cha mẹ cho biết dạy con chủ yếu từ kinh nghiệm cảm tính bản thân; 79,32% thông qua tự học hỏi, tích lũy kinh nghiệm và chỉ 11,44% tham gia các khóa bồi dưỡng kiến thức, chăm sóc giáo dục trẻ.

Điều đó cho thấy, mặc dù được xác định là rất quan trọng song lâu nay, việc học hỏi, trau dồi những kiến thức, kỹ năng dạy con chưa được nhiều cha mẹ đầu tư đúng mức. “Làm cái gì cũng cần học, muốn làm cha mẹ tốt, phụ huynh cũng cần được hướng dẫn bài bản, hệ thống và khoa học về cách dạy con, dựa trên đặc điểm tâm sinh lý của từng bé”, bà Trà cho hay.